تفسير : عشق و علاقه‌ى وافر اعراب زمان جاهلى به شرب شراب مسأله‌ى ممنوعيت مصرف و تحريم آن را امرى مشكل مىنمود به نحوى كه بعد از شروع مبارزه‌ى تدريجى و مرحله به مرحله‌ى اسلام با قطع ريشه‌ى اين بلاى عمومى و نزول دو آيه‌ى مزبور به عنوان ضربه‌ى نهايى باز هم بعضى از مسلمانان حرمت آن را پذيرا نبودند ، تا آنجا كه مىگفتند : « ما حرّم علينا شي اشدّ من الخمر » ؛ « هيچ حكمى بر ما سنگين تر از تحريم شراب نيست . » لذا مىبينيم تنها اين استراتژى مىتوانست و توفيق يافت تا درخت كهن سال اين وابستگى زيان‌مند را به خشكاند و در حكم نهايى آن ، نكات ظريفى را منظور كرده بر ممنوعيت مطلقش با تأكيد ، مهر گذارد . اين نكته‌ها عبارتند از : 1 - آيه با خطاب يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا * شروع شده ، يعنى مخالفت با اين حكم با روح ايمان سازگارى ندارد . 2 - بعد از آن كلمه‌ى « انّما » كه براى حصر و تأكيد است به كار رفته است . 3 - شراب و قمار هم‌رديف « انصاب » ( يا بت‌هايى كه شكل مخصوصى نداشته و تنها قطعه سنگى بودند ) ذكر شده است يعنى خطر شراب و قمار را در راستاى بت‌پرستى قرار داده است ، همچنان‌كه پيامبر اكرم « صلى اللّه عليه و آله و سلم » نيز فرمود : « شارب الخمر كعابد الوثن » ؛ « شراب‌خوار مانند بت پرست است . » 4 - شراب و قمار و بت‌پرستى و ازلام كه نوعى بخت آزمايى بود همگى به عنوان رجس و پليد معرفى شده اند . 5 - تمام اين كارها جزو اعمال شيطانى قلمداد شده است . 6 - و بالاخره فرمان قاطع « فاجتنبوه » براى دورى و پرهيز از ارتكاب به آنها صادر شده است و با توجه به اينكه اجتناب مفهومى رساتر از نفى دارد چون معنى آن فاصله گرفتن و دورى كردن يا نزديك نشدن است لذا به مراتب از « ننوشيدن » رساتر و محكم‌تر مىباشد . 7 - در پايان اين آيه مىگويد ، اين دستور براى آن است كه شما رستگار شويد يعنى بدون آن رستگارى ممكن نيست . 8 - در آيه‌ى بعد به پاره‌اى از زيانهاى آشكار شراب و قمار پرداخته نخست ، مىگويد : « شيطان مىخواهد از طريق شراب و قمار در ميان شما تخم عداوت و دشمنى بپاشد و از نماز و ذكر خدا بازدارد . » 9 - و در پايان اين آيه به عنوان يك استفهام تقريرى مىگويد : فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ ؛ يعنى « آيا شما خوددارى خواهيد كرد ؟ » يا پس از اين‌همه تأكيد باز جاى بهانه‌جويى يا شك و ترديد در مورد ترك اين دو گناه بزرگ برايتان باقىمانده است ؟ لذا مىبينيم حتى عمر كه طبق تصريح مفسران عامه علاقه وافرى به شراب داشت و تعبيرات آيات گذشته را كافى و قانع كننده نمىدانست پس از نزول اين دو آيه گفت « انتيهنا - انتيهنا » ، يعنى اين بيان ديگر وافى و قانع‌كننده شد . 10 - و در آيه‌ى بعد از اين دو آيه به عنوان تأكيد اين حكم نخست به مسلمانان دستور مىدهد كه : وَ أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ احْذَرُوا ؛ « خدا و پيامبرش را اطاعت كنيد و از مخالفت او بپرهيزيد . » ( نقل به عين از جلد هفتم تفسير نمونه صفحه‌ى 72 تا 73 ) . در آيه‌ى 93 همين سوره به عنوان ختم رهنمودهاى احكام شراب وضعيت افراد مسلمانى را نيز كه از بيان مؤكد اين آيات اطلاع نيافته و سابقه‌ى ارتكاب به شرب خمر داشته يا از دنيا رفته‌اند مشخص كرده حكمى بسيار منصفانه و عادلانه برايشان صادر مىكند و مىفرمايد : لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا . . . « 1 »

--> ( 1 ) . مائده / 93 .